Biogram

Biogram literacki

Janusz Taranienko (ur. 1954 r. w Białymstoku) – polski poeta, krytyk literacki, redaktor oraz animator życia literackiego, związany z formacją „Nowa Prywatność”. Absolwent filologii polskiej na Uniwersytecie Warszawskim (1977). Jako krytyk i poeta debiutował na przełomie lat 1976 i 1977 na łamach odpowiednio Poezji oraz tygodnika ITD.

Po ukończeniu studiów powrócił do rodzinnego Białegostoku, gdzie w latach 1977–1987 pracował jako asystent w Instytucie Filologii Polskiej Filii UW, specjalizując się w poetyce i teorii literatury. Od razu aktywnie włączył się w animację lokalnego życia literackiego u boku m.in. Wiesława Kazaneckiego (razem z Waldemarem Smaszczem, Janem Sochoniem, Janem Leończukiem). Prowadził warsztaty literackie w ramach białostockiego Korespondencyjnego Koła Młodych Pisarzy (KKMP), inicjując wydawanie środowiskowych broszur, almanachów oraz wkładki literackiej „Akapit” w piśmie zakładowym „Fasty” (1978).

Podobne inicjatywy rozwijał także później przez blisko dwie dekady (2006–2022) jako założyciel i instruktor Pracowni Literatury w Młodzieżowego Domu Kultury w Białymstoku, kształtującej piszącą młodzież licealną i studencką. Pod egidą Pracowni Literatury MDK zredagował i wydał osiem pozycji książkowych: pięć indywidualnych debiutów swoich słuchaczy oraz trzy antologie wojewódzkiego konkursu „O Srebrne Pióro MDK” (który po śmierci Wiesława Szymańskiego przyjął jego imię).

W okresie stanu wojennego zaangażował się w działalność podziemną – w kwietniu 1982 roku zredagował (wraz z Dariuszem Boguskim) zbiór wierszy wojennych Gryps, będący pierwszą publikacją niezależnej Białostockiej Oficyny Wydawniczej. Był także związany z zespołem redakcyjnym podziemnego Biuletynu Informacyjnego Regionu Białystok. Za obronę wolnego słowa został uhonorowany odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” (2000) oraz odznaką „Za zasługi dla niepodległości 1956–1989” (2018). Wspomnienia z tego okresu oraz realia ówczesnego życia akademickiego przedstawił w wywiadzie w książce Białostockie środowisko filologiczne 1968–2018. Historia w 45 wywiadach (UwB, 2018).

W latach 2015–2023 był związany z Wydziałem Filologicznym Uniwersytetu w Białymstoku jako redaktor pisma Próby. Nieregularnik Filologiczny oraz serii literackiej Białostockiej Kolekcji Filologicznej (BKF). W ramach serii BKF współredagował tomy poetyckie i prozatorskie m.in. Teresy Radziewicz, Anny Markowej, Krzysztofa Puławskiego oraz Lesława Sadowskiego. Na łamach Prób publikował własne teksty oraz promował twórczość swoich słuchaczy z Pracowni Literatury MDK. Uczestniczył również w ogólnopolskich konferencjach naukowych, a jego studia krytyczne ukazywały się w uniwersyteckich tomach zbiorowych.

Na przełomie lat 80. i 90. okazjonalnie uprawiał literaturę popularną. Wspólnie z Marianem P. Rawinisem (pod pseudonimem Peter Janees) opublikował powieści Facet z Beauty Falls (1989, wznowioną w 2010 r. jako Siedem kamyków) oraz Dziewczyna w ślubnej sukni (drukowaną pierwotnie w odcinkach w Gazecie Współczesnej w 1989 r. i wydaną książkowo w 2010 r. jako Kłopotliwa dziewczyna). Jest także współautorem scenariusza komiksu Wirus (1990, wspólnie z Wiesławem Szymańskim pod pseudonimem Wesley Tarr). W publicystyce posługiwał się sporadycznie anagramem Antoni J. Arek. W latach 2018–2020 prowadził autorską audycję Kawiarnia Literacka w Radiu Akadera.

Jest autorem następujących książek autorskich:

  • czas kiedy idzie, czas gdy w miejscu stoi (arkusz poetycki z grafikami Andrzeja Dworakowskiego, WDK Białystok 1992);
  • treny (arkusz poetycki na prawach rękopisu, 2006);
  • przeszłości (tom wierszy, BKF, Białystok 2015; nominacja do Nagrody Literackiej Prezydenta Miasta Białegostoku im. Wiesława Kazaneckiego za książkę roku);
  • rupieciarnia (tom wierszy wydany w wyniku stypendium artystycznego Prezydenta Miasta Białegostoku, fotografia i grafika Janusz Szczucki, wyd. Stowarzyszenie Promocji Sztuki Łyżka Mleka, Kalisz 2022);
  • O Bąbelku, który nie miał ogonka (rymowana bajka dla dzieci pisana klasycznym wierszem, opracowanie plastyczne Paulina Engen, Książnica Podlaska, Białystok 2024);
  • yizkor (tom wierszy poświęcony pamięci białostockich Żydów, napisany w ramach stypendium artystycznego Prezydenta Miasta Białegostoku, Galeria im. Sleńdzińskich, Białystok 2025; nominacja do Nagrody Literackiej „Orfeusz Mazurski” 2026).

Tom yizkor funkcjonuje również w sieci jako e-book na platformie Google Play oraz w wydaniu papierowym na platformie Amazon (zarówno w wersji polskiej, jak i w autorskim tłumaczeniu na język angielski).

Należy do Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Prowadzi autorską stronę internetową: https://janusz.taranienko.pl

Krótka notka prasowa

Janusz Taranienko (ur. 1954 w Białymstoku) – poeta, krytyk literacki, redaktor i animator życia literackiego, członek Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Absolwent polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego (1977). W latach 1977–1987 asystent w Instytucie Filologii Polskiej Filii UW w Białymstoku. W stanie wojennym zaangażowany w opozycji demokratycznej (m.in. redaktor podziemnego tomu Gryps, 1982). W latach 2006–2022 założyciel i instruktor Pracowni Literatury MDK w Białymstoku, a w latach 2015–2023 redaktor wydawnictw Wydziału Filologicznego UwB (serii literackiej Białostocka Kolekcja Filologiczna oraz pisma Próby). W latach 2018–2020 prowadził autorską audycję Kawiarnia Literacka w Radiu Akadera. Autor tomów poetyckich: przeszłości (2015, nominacja do Nagrody Literackiej im. Wiesława Kazaneckiego), rupieciarnia (2022) oraz tomu yizkor (2025, nominacja do Nagrody Literackiej „Orfeusz Mazurski” 2026). Opublikował bajkę dla dzieci O Bąbelku, który nie miał ogonka (2024) oraz powieści sensacyjne (wspólnie z M. P. Rawinisem pod pseudonimem Peter Janees).

Strona autorska: https://janusz.taranienko.pl

Prace redakcyjne

I. Seria literacka Białostockiej Kolekcji Filologicznej (BKF)
oraz wydawnictwa Wydziału Filologicznego UwB

  • 2015–2023 – Próby. Nieregularnik Filologiczny, pismo Wydziału Filologicznego Uniwersytetu w Białymstoku – członek zespołu redakcyjnego i Rady Literackiej; publikacja tekstów i wierszy własnych oraz słuchaczy Pracowni Literatury MDK.
  • 2016 – Teresa Radziewicz, pełno światła [tom wierszy, seria Białostocka Kolekcja Filologiczna, nr 3 – literatura], Instytut Filologii Polskiej UwB i Stowarzyszenie Schola Humana – współredakcja z K. Korotkichem.
  • 2016 – Anna Markowa, Śmierć [zbiór opowiadań, seria Białostocka Kolekcja Filologiczna, nr 4 – literatura], Instytut Filologii Polskiej UwB i Stowarzyszenie Schola Humana – współredakcja z K. Korotkichem i T. Radziewicz.
  • 2017 – Kenneth Penn (pseudonim Krzysztofa Puławskiego), martwiątka [tom wierszy, seria Białostocka Kolekcja Filologiczna, nr 5 – literatura; pozycja nominowana do Nagrody Literackiej im. Wiesława Kazaneckiego], Instytut Filologii Polskiej UwB i Stowarzyszenie Schola Humana – współredakcja z K. Korotkichem i T. Radziewicz.
  • 2023 – Lesław Sadowski, Ceremonie [tom prozatorski, seria Białostocka Kolekcja Filologiczna, nr 7 – literatura], Instytut Filologii Polskiej UwB i Stowarzyszenie Schola Humana – redakcja i korekta.

II. Wydawnictwa Pracowni Literatury MDK w Białymstoku
i Towarzystwa Działań Twórczych „Talent”

  • 2011 – O Srebrne Pióro MDK. Pięć edycji konkursu. Antologia 2007–2011, Młodzieżowy Dom Kultury w Białymstoku – wybór, redakcja i skład.
  • 2015 – Dominika Baraniecka, geometria i baśnie [tom wierszy, seria Podlaskie Prezentacje Poetyckie, nr 1], Towarzystwo Działań Twórczych „Talent” – wybór, redakcja tomu i serii.
  • 2015 – Weronika Zimnoch, ogród hieronima [tom wierszy, seria Podlaskie Prezentacje Poetyckie, nr 2], Towarzystwo Działań Twórczych „Talent” – wybór, redakcja tomu i serii.
  • 2015 – Zuzanna Maria Danowska, niesnaski [tom wierszy, seria Podlaskie Prezentacje Poetyckie, nr 3], Towarzystwo Działań Twórczych „Talent” – wybór, redakcja tomu i serii.
  • 2016 – Magdalena Szewczuk, ciepło zimno [tom wierszy, seria Podlaskie Prezentacje Poetyckie, nr 4], Towarzystwo Działań Twórczych „Talent” – wybór, redakcja tomu i serii.
  • 2016 – O Srebrne Pióro MDK im. Wiesława Szymańskiego. Tom 2. Antologia. Pięć edycji konkursu 2012–2016, Towarzystwo Działań Twórczych „Talent” – wybór, redakcja i skład.
  • 2017 – Krzysztof Olszewski, z niczego w nic [tom prozy, seria Podlaskie Prezentacje Prozatorskie, nr 1], Towarzystwo Działań Twórczych „Talent” – wybór, redakcja tomu i serii.
  • 2022 – O Srebrne Pióro MDK im. Wiesława Szymańskiego. Tom 3. Antologia. Pięć edycji konkursu 2017–2021, Towarzystwo Działań Twórczych „Talent” – wybór, redakcja i skład.

III. Wczesna działalność animacyjna i wydawnicza (lata 70. i 80.)

  • 1978 – Na progu. Zeszyt poetycki Korespondencyjnego Koła Młodych Pisarzy, Białystok – współredakcja z W. Smaszczem, J. Sochoniem i M. A. Wyszyńską.
  • 1978 – Akapit, wkładka młodoliteracka Białostockiego Oddziału KKMP w piśmie zakładowym „Fasty. Organ Samorządu Robotniczego BZPB Fasty”, nr 11/78 – redakcja.
  • 1978–1980 – Integracje. Zeszyty ruchu kulturalnego i artystycznego SZSP – członek ogólnopolskiego zespołu redakcyjnego od numeru 1 (październik 1978) do numeru 7 (styczeń 1980); współpraca redakcyjna z J. Leszinem-Koperskim i A. K. Waśkiewiczem w okresie formowania się formacji „Nowa Prywatność”.
  • 1979 – Jan Sochoń, Wiersze, Białystok – autor tekstu wprowadzającego (wstępu); wybór wierszy: Wiesław Kazanecki.
  • 1981 – Gazeta Literacka, kolumnowa wkładka Klubu Literackiego ZLP w „Gazecie Współczesnej” – redakcja numerów 1 i 2 wspólnie z J. Rosłanem, numer 3 samodzielnie.
  • 1982 – Gryps – Wiersze Stanu Wojennego, podziemna Białostocka Oficyna Wydawnicza (BOW) – redakcja merytoryczna i przygotowanie tomu wspólnie z D. Boguskim.
  • 1986 – Zeszyt Literacki BO KKMP, Białystok – udział w pracach redakcyjnych.
  • 1989 – Próby. Almanach białostockiego środowiska literackiego, Klub Literacki w Białymstoku przy Olsztyńskim Oddziale ZLP – współredakcja z R. Chodźko, E. Kurzawą, J. Leończukiem i W. Szymańskim.

IV. Inne edycje, antologie regionalne oraz redakcje zewnętrzne

  • 2005 – Grzegorz Stanisławski, A może mnie nie ma [tomik poezji], Białystok – wybór i redakcja.
  • 2007 – Epea. Almanach, nr 6, Książnica Podlaska, Białystok – udział w pracach redakcyjnych, publikacja wierszy i szkicu.
  • 2008 – Dawid Klepadło, Ślady [tomik poezji], Białystok – redakcja.
  • 2008 – Epea. Almanach, nr 7, Książnica Podlaska, Białystok – redakcja numeru.
  • 2009 – Środy Literackie Książnicy Podlaskiej. Rok Pierwszy [antologia], Książnica Podlaska, Białystok – redakcja i skład.
  • 2011 – Białystok Poetycki 2011 [antologia], Fundacja M.I.A.S.T.O., Białystok – współredakcja z K. Sikorą i W. Szymańskim.
  • 2013 – Mariola Kruszewska, Wczoraj czyli dziś [zbiór wierszy], Wojewódzki Ośrodek Animacji Kultury, Białystok – redakcja (współredakcja: Krystyna Bezubik) oraz autor posłowia.
  • 2014 – Białystok Poetycki 2014 [antologia wierszy], wyd. Radio „Akadera”, Białystok – współredakcja z M. Czarneckim i K. Sikorą; udział w wielogłosie tekstów wprowadzających.
  • 2014 – Wiesław Szymański, Literatura i radio, wyd. Fundacja Nasza Przyszłość, Białystok – wybór, redakcja i wstęp wspólnie z D. Sokołowską.
  • 2019 – Świąteczny Express Białostocki – Wielkanoc [wydanie internetowe, Fundacja X] – redakcja działu literackiego i publikacja wierszy.
  • 2019 – Historia najnowsza Polski w poezji dzieci i młodzieży [antologia], IPN Oddział w Białymstoku – konsultacja merytoryczna, współredakcja z A. Nosek; współautor słów wstępnych.
  • 2020 – Teresa Radziewicz, ś [tom wierszy], Książnica Podlaska, Białystok – współredakcja z K. Korotkichem.
  • 2020 – Agnieszka Wiszowata, Mysia Dolina (ilustracje P. Engen), wyd. lillemo.pl – redakcja i korekta.
  • 2022 – Izabela Fietkiewicz-Paszek, Koniec srebrnej nitki [tom wierszy], Zaułek Wydawniczy Pomyłka, Szczecin – redakcja wspólnie z P. Jarosz.
  • 2023 – Bogdan Zdanowicz, Zielone. Wiersze i piosenki staroświeckie [tom wierszy], wyd. Stowarzyszenie Prowincja Łabuź, Łobez – redakcja.
  • 2024 – Eugeniusz Kurzawa, Rynek 11 [tom prozatorski i wiersze], Zielona Góra – redakcja.
  • 2024 – Agnieszka Wiszowata, Opowieści Puszczy. Zaklęci w niedźwiedzie (ilustracje P. Engen), wyd. lillemo.pl – redakcja.
  • 2025 – Eugeniusz Kurzawa, Poeta pisze do nicości [tom wierszy], Wilkanowo – Zielona Góra – redakcja.